Yüksek Mahkeme’ye takılan Trump, yasal boşluk bularak 'zorla işçilik' bahaneşiyle küresel ticaret savaşını yeniden ateşledi. İşte Türkiye’yi vuran o karar ve dünyadan gelen tepkiler...

ABD Başkanı Donald Trump, ticaret savaşlarında geri adım atmıyor. Yüksek Mahkeme’nin önüne koyduğu hukuk engeline rağmen pes etmeyen ABD Başkanı, bu kez dosyaya yeni bir koz sürdü: “Zorunlu işçilik” (forced labor).

Bugün (24 Temmuz Cuma) itibarıyla yürürlüğe giren kararla birlikte ABD, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu tam 60 ülkeye yeni gümrük vergileri dayattı. Bu vergiler, ABD’nin toplam ithalatının ezici çoğunluğunu oluşturan %99,4’lük kısmını doğrudan etkiliyor.

Peki Türkiye nerede duruyor?

İşin kilit noktası şu: Ülkeler iki kategoriye ayrıldı. Zorla işçi çalıştırılarak üretilen malların ithalatını yasaklama taahhüdü veren ve bunu uygulayan 22 ülkeye %10 oranında vergi konuldu. Ancak Türkiye, bu taahhüdü vermeyen veya uygulamayan 38 ülke arasında sayıldı ve doğrudan %12,5’lik yüksek dilime yerleştirildi.

Yani Trump yönetiminin gözünde Türkiye, ‘yeterince iyi davranmayan’ ülkeler kategorisinde!

Mahkeme Durdurdu, Trump Bir Yol Buldu

Bu hamlenin perde arkası oldukça çarpıcı. Trump, geçen yıl ikinci kez koltuğa oturduğunda ‘Kurtuluş Günü’ adını verdiği bir paketle küresel çapta ağır vergiler getirmişti. Ancak ABD Yüksek Mahkemesi bu yılın başlarında olağanüstü hal yetkilerine dayanarak uygulanan bu vergilerin büyük kısmını yasadışı bularak iptal etti ve milyarlarca dolarlık iade yaşandı.

Fakat Trump pes etmedi. Tıpkı bir satranç ustası gibi yeni hamlesini yaptı. Bu kez sahneye 1974 Ticaret Yasası’nın 301. Maddesi ve 1930 Gümrük Tarifesi Yasası’nın 338. Maddesi çıktı. Beyaz Saray, bu yasal dayanaklarla vergileri yeniden yapılandırarak mahkemenin kararını dolanmayı başardı. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, “Bu, dünya işçilerinin refahını artırmak için atılmış bir adımdır” diyerek kararı savundu.

Peki hangi ürünler dokunulmaz oldu?

Trump’ın sert üslubuna rağmen, ABD kendi ekonomisini de düşünmüş. Tarifelerin dışında tutulan kritik kalemler şöyle sıralanıyor:

  • ABD’de arz sıkıntısı yaratacak hammaddeler,
  • Ekonominin çarklarını durduracak kritik ürünler,
  • ABD’de üretilemeyen veya makul fiyatta bulunamayan ürünler,
  • Vergi koysanız bile ülkenin politikasını değiştirmeyecek ürünler.

Böylece tedarik zincirinin kırılması önlenmeye çalışılıyor.

Dünyadan Ateş Püsküren Tepkiler

Bu karar, dünya ticaret arenasında adeta şok etkisi yarattı. ABD’nin en yakın müttefiklerinden bile sert yanıtlar geliyor:

 AB Dış İlişkiler Temsilcisi Kaja Kallas, “Bu gerekçe mantıklı değil. Bizim işçi haklarımız, ücretli izinlerimiz ve çalışma koşullarımız ABD’den çok daha iyi. Bu sağlam bir temele dayanmıyor” diyerek tepkisini dile getirdi.

  • Çin’den: Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, “Çin’de zorunlu işçilik diye bir şey yok. Bu konuyu siyasi manipülasyon için bahane olarak kullanmayı reddediyoruz” açıklamasını yaptı. (Uluslararası insan hakları grupları ise özellikle Sincan’daki uygulamalara dikkat çekiyor.)
  • Brezilya’dan: Vergiye maruz kalan Brezilya, bu adımı “haksız ve keyfi” bularak, “karşılıklılık yasası” kapsamında misilleme önlemleri alacağının sinyalini verdi.
  • Japonya ve Avustralya’dan: Tokyo yönetimi “üzüntü” duyduğunu açıklarken, Avustralya Ticaret Bakanı Don Farrell vergileri “tamamen haksız” olarak nitelendirdi ve tüm vergilerin kaldırılması için Washington’a baskı yapacaklarını söyledi.

Küresel Ticaret Savaşında Yeni Bir Perde

Trump, göreve geldiğinden beri ‘Amerikan işçisini koruma’ söylemini sopa gibi kullanıyor. Ancak bu kez işin içine ‘insan hakları’ söylemini sokan ABD, aslında hukuki bir açmazdan kurtulmak için yeni bir bahane üretti.

Peki bu vergiler Türkiye’yi ne kadar vuracak?

Türkiye’nin ABD’ye ihraç ettiği çelik, otomotiv yan sanayi, makine ve tekstil ürünleri bu ek %12,5’lik yükün doğrudan hedefi haline geldi. Önümüzdeki günlerde Ankara’nın nasıl bir misilleme ya da müzakere stratejisi izleyeceği ise şimdiden merak konusu.

Bir gerçek var ki: Trump parmağını uzattı, tüm dünya yeniden ticaret savaşının tam ortasında. Gerisini önümüzdeki haftalar gösterecek...